Metafizyka klasyczna

Metafizyka klasyczna albo filozofia pierwsza (gr. τα μετα τα φυσικά ta meta ta physika – „to, co po przyrodzie/ponad przyrodą”) – dziedzina wiedzy ukonstytuowana przez Arystotelesa, rozważająca byt jako byt oraz jego istotne właściwości i ostateczne przyczyny[1].

Nazwa

Nazwa „metafizyka” nie pochodzi od Arystotelesa. Najprawdopodobniej zaproponował ją Andronikos z Rodos[2], filozof perypatetycki z I w. p.n.e., który uporządkował dzieła Arystotelesa umieszczając zbiór pism (dziś tworzą one poszczególne księgi Metafizyki) traktujących o zasadach bytu po pismach przyrodniczych – Fizyce. Nazwa „ta meta ta fizyka” oznaczałaby w tym kontekście te pisma (w kolejności) po tych o fizyce. Po raz pierwszy w historii myśli termin metafizyka pojawił się u Mikołaja z Damaszku (ur. ok. 64 r. p.n.e.). Tę teorię pochodzenia nazwy popiera większość wybitnych badaczy Arystotelesa, jak Zeller, Ross czy Jaeger. Wedle innej teorii uczonego M.H. Reinera tytuł dzieła Metafizyka był inspirowany przez samego Arystotelesa i był używany już przez jego bezpośrednich uczniów[3].

Następcy Arystotelesa

Metafizyka to filozofia pierwsza (określenie Arystotelesa), bo wszystkie nauki szczegółowe odwołują się do niej, i „wiedza boska” (Metafizyka, 983a), czyli teologia, bo bada ostateczne przyczyny rzeczy. Te dwa określenia i arystotelesowskie rozumienie przedmiotu metafizyki przejęło średniowiecze i twórczo rozwinęło metafizykę klasyczną w postaci systemów św. Tomasza, Dunsa Szkota czy Ockhama. W filozofii średniowiecznej stał się słynny jeden z podstawowych problemów metafizyki klasycznej: spór o uniwersalia.

W XX wieku klasyczna metafizyka odżyła w postaci neotomizmu. Jednym z jego najwybitniejszych przedstawicieli w Polsce był o. prof. Mieczysław Krąpiec.

Krytyka metafizyki

Projekt metafizyki jest absolutny. Chodzi o wyjaśnienie bytu (dlaczego jest) i poznanie jego istotnych właściwości (czym jest), np. istoty czy przyczyn, relacji koniecznych, co może stanowić podstawę dla wypracowania kryteriów wiedzy pewnej. Jednak według niektórych koncepcji metafizyki, jej przedmiot leży poza obrębem doświadczenia. Taką formę metafizyki krytykuje się z pozycji sceptycznych, empirystycznych, pozytywistycznych i scjentystycznych.

Przypisy

  1. por. Metafizyka 1003a, 20–32; 1022a
  2. metafizyka, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2022-11-28] .
  3. K. Leśniak Wstęp do Arystoteles Metafizyka str. xii-xiii, Warszawa, PWN 1983.

Bibliografia

  • Władysław Stróżewski, Ontologia, Wydawnictwo Aureus – Znak, Wydanie I, Kraków 2004, ISBN 83-87887-44-7, ISBN 83-240-0393-2.
  • Mieczysław Albert Krąpiec OP, Metafizyka. Zarys teorii bytu, Lublin 1978.
  • Selman, Francis: From Physics to Metaphysics. Saint Austin Press, 2001, s. 168. ISBN 1-901157-33-4.

Linki zewnętrzne

  • p
  • d
  • e
działy
przedmioty
byt
istota
transcendencja
inne
odmiany bytów
inne pojęcia
presokratejskie
platonizmu
arystotelizmu
neoplatonizmu
inne antyczne
  • pneuma
średniowieczne
kartezjanizmu
inne nowożytne
inne
pytania
pierwsze zasady
poglądy
na istnienie świata
na liczbę
substancji podstawowych
na byty podstawowe
na hierarchię bytu
na przewidywalność
na umysł i świadomość
na wolną wolę
na powszechniki
na Boga
ateizm
deizm
teizm
odmiany
deizmu i teizmu
inne
odmiany
monizmu
materializm
immaterializm
naturalizm
Kontrola autorytatywna (gałąź filozofii):
  • LCCN: sh85084286
  • GND: 4038936-4
  • NDL: 00565479
  • BnF: 11934604g
  • BNCF: 7780
  • NKC: ph115266
  • BNE: XX525256
  • J9U: 987007529319505171
Encyklopedia internetowa:
  • PWN: 3939978
  • Britannica: topic/metaphysics
  • Treccani: metafisica
  • Universalis: metaphysique
  • SEP: metaphysics
  • ЕСУ: 66694
  • SNL: metafysikk
  • Catalana: 0194077
  • DSDE: metafysik